تركيه و قفقاز نيز اثر گذاشته است و آنها نيز به طريقى از معمارى اروپا در قرون گذشته متأثر بوده‌اند . بدين‌ترتيب معمارى نيز همانند انسانها مهاجرت كرده در شهرهاى مختلف جايگزين مىشود و چهرهء شهرها را به صورتهاى گوناگون مىآرايد . از طرف ديگر تركيب اين بناها با همديگر فضاهاى شهرى نظير خيابانها ، ميدانها و كوچه‌ها را مىسازند كه در كليت خود معمارى شهرى از آن حاصل مىشود . در اين زمينه مىتوان از ميادين شهرهاى گيلان شروع كرد . ميدان شهردارى رشت به علت ويژگيهائى كه دارد مىتواند شروع مناسبى جهت ادامهء بحث باشد . در اين ميدان سه بناى متفاوت به چشم مىخورد . ساختمان شهردارى ، يك هتل و ادارهء پست . عمارت شهردارى تنها در يك ضلع ميدان با حجمى متفاوت به صورتى يادمان‌گونه به زمين نشسته است و در ضلع ديگر دو ساختمان پست و هتل تركيب خاصى را به وجود آورده گوشهء خيابان را مىسازند و از ديدى ديگر امكان استقلال بناى شهردارى را فراهم مىكنند . اما در همين حال بيشتر از آن‌كه شكل ميدان را كامل كنند استقلال و شخصيت خود را نشان مىدهند ( عكسهاى 17 و 18 رنگى و 8 سياه‌وسفيد ) . ميدان تختى در بندر انزلى نيز مشابه نمونهء فوق مىباشد و در آن به صور مختلف امكان استفاده از يك فضاى شهرى مشاهده مىشود . اين ميدان بيشتر به دو خيابان موازى و مجاور شباهت دارد و پيوستگى كمى در سطوح ميدان به چشم مىخورد . در ضلع غربى هيچ‌يك از ساختمانها حتى از نظر فرم ظاهرى يكسان نيستند . در واقع آنها زمينهء سادهء شبكهء داخل ميدان را با شكلهاى متنوع خود زنده كرده‌اند . به‌طور كلى ميدان تختى در تداوم نماهاى شهرى شكل گرفته است و حتى مىتوان گفت معمارى بناهاى اين ميدان بيشتر به محدودهء خيابان تعلق دارند . اما ارزشهاى خاص ميدان به جاى خود باقى و درخور توجه است ( عكسهاى 19 و 20 رنگى ) . در ميدان شهردارى رشت ويژگى ميدان به گونه‌اى ديگر است . بناها نسبت به وضعيت ميدان ، انعطاف بيشترى نشان مىدهند و به نظر مىرسد آن را كامل ساخته‌اند . باغ ساحلى در بندر انزلى نيز از نمونه‌هاى جالب طراحى فضاهاى شهرى است . از يك سو حاشيهء سبزى را در كنار دريا به وجود آورده و از سوى ديگر توسعهء آن به سوى مركز شهر ، دو زمينهء متفاوت را سبب گرديده است . پوشش نسبتا سادهء فضاى سبز آن توسط عناصر خاص معمارى با حاشيهء خيابان و ساختمانهاى دولتى تطابق يافته است . همچنين در ساختمان پست واقع در ميدان شهردارى رشت تأكيد بر شكل مثلثى سقفها و استفادهء درست نما از تقسيم‌بندى پنجره‌ها با يك بالكن در آخرين طبقه كه مشابه پله‌هاى نيم‌دايره در سطح پياده‌رو مىباشد ، تركيبى را به وجود آورده كه بيانگر توجه خاص به معمارى ميدان مىباشد . به همان‌گونه در عمارت شهردارى و برج ورودى آن‌چنين حالتى ديده مىشود . در اينجا از جهات كلى فرم به دليل پيوستگى عناصر معمارى كامل به نظر مىرسد . اما در سطوح فوقانى برج پيوستگى كمترى به چشم مىخورد كه اين دوگانگى به جذابيت آن افزوده است ( عكس 18 رنگى ) . ساختمان دادگسترى در بندر انزلى نيز با نماى تزئين شده بر روى بدنهء آن به صورت برجسته ، از زيبائى خاصى برخوردار است . در نماى اين ساختمان فرم ورودى در پيوستگى با سطح نما خود را نشان مىدهد ( عكس 21 رنگى ) . در معمارى شهرى گيلان تركيبهاى متنوعى وجود دارد كه مىتوان دليل آن را به شيوه‌هاى معمارى مرتبط دانست . به نظر مىرسد معمارى غرب و معمارى قفقاز و جمهورى آذربايجان در اين‌مورد تأثير عمده‌اى داشته‌اند ، هرچند ويژگيهاى اقليمى و محيطى نيز بىتأثير نبوده‌اند . توجه به پلان بناهاى عمومى مىتواند تأثير معمارى « پيش از مدرن » را بر آنها بيشتر عيان سازد . در بناى استاندارى سابق رشت ( شهردارى ) به دليل شكل خاص زمين و تبعيت فرم معمارى از آن حياط داخلى به شكل هندسى طرح شده است . از سوى ديگر فرم آزاد ديوارها و پلهء ورودى به صورت يك عنصر مشخص معمارى ، شكل خارجى بنا را تحت تأثير قرار داده است ( عكس 23 رنگى و شكل 4 ) . عمارت شهردارى نيز به همين‌گونه با فرمى متقارن در ضلع غربى ميدان عكس 8 - مهمانخانهء ايران واقع در ميدان شهردارى رشت . شكل 4 - پلان همكف ساختمان استاندارى سابق رشت .